Sprawny czytelnik przerabia od 200 do 300 słów na minutę i nie jest to kwestia wprawy, tylko czasu potrzebnego na wykonanie ruchów gałek ocznych. Przy artykule liczącym 4 000 słów wychodzi z tego kwadrans skupionej uwagi. Kursy szybkiego czytania obiecują, że da się ten czas skrócić kilkukrotnie, a najbardziej odważne z nich mówią o tysiącach słów na minutę.
Przegląd badań, na którym opieram ten tekst, mówi w tej sprawie coś innego. Zespół Keitha Raynera opublikował w 2016 roku w „Psychological Science in the Public Interest” analizę literatury o czytaniu i kursach szybkiego czytania (tom 17, numer 1, strony 4 do 34). Wniosek jest niewygodny dla branży szkoleniowej: podwojenie czy potrojenie tempa z 250 do 500 lub 750 słów na minutę przy zachowanym rozumieniu tekstu jest mało prawdopodobne.
Czytać sprawniej mimo to można, tylko zysk bierze się gdzie indziej, niż obiecują reklamy: z lepszego wyboru tekstów, z ograniczenia powrotów wzroku i z decyzji, czego w ogóle nie czytać w całości. Siedem technik poniżej ułożyłem według tego, ile realnie dają.
Skąd się bierze granica około 300 słów na minutę
Czytanie nie jest płynnym przesuwaniem wzroku po linijce. Oko wykonuje serię skoków i przystanków, a rozpoznawanie liter zachodzi tylko podczas przystanku. Zakres, z którego pobierasz informację przy jednej fiksacji, jest wąski: u wprawnych czytelników pisma alfabetycznego obejmuje 3 do 4 liter na lewo od punktu skupienia i 14 do 15 pozycji na prawo.
Z tego wąskiego zakresu bierze się najpoważniejsze ograniczenie. Kursy obiecujące czytanie całych akapitów „jednym rzutem oka” zakładają, że widzenie peryferyjne odczyta duże fragmenty strony naraz. Autorzy przeglądu z 2016 roku stwierdzają wprost, że taki proces nie jest możliwy ani biologicznie, ani psychologicznie. Widzenie peryferyjne wystarcza do zauważenia, że dalej jest tekst, ale nie do rozpoznania słów.
Pracować można więc nad trzema rzeczami: liczbą zbędnych powrotów wzroku, czasem trwania pojedynczej fiksacji i tym, ile tekstu w ogóle czytasz w całości. Pierwsze dwa dają kilkanaście procent, trzecie potrafi dać połowę czasu, tylko nie brzmi to jak umiejętność nadprzyrodzona.
Techniki 1 i 2: subwokalizacja i wskaźnik
Subwokalizacja to wewnętrzne wymawianie czytanych słów. Poradniki każą ją zwalczać, bo rzekomo spowalnia czytanie do tempa mowy. Przy trudniejszym materiale ta wewnętrzna wymowa pomaga jednak utrzymać treść w pamięci roboczej, więc jej całkowite wyłączenie kosztuje rozumienie. Sensowniej ograniczyć ją przy tekstach prostych i zostawić przy tych, które trzeba przemyśleć.
Wskaźnik działa lepiej i wymaga mniej wiary. Prowadzisz palcem albo ołówkiem pod czytaną linijką, w tempie odrobinę szybszym, niż czytałbyś sam. Wzrok podąża za punktem odniesienia, przez co rzadziej wraca do przeczytanego fragmentu. Efekt jest umiarkowany, ale pojawia się od razu i nie wymaga kursu.
- Ćwicz na tekście, który i tak musisz przeczytać, nie na materiale treningowym
- Tempo wskaźnika ustaw na granicy komfortu, nie dwa razy szybciej
- Po każdej stronie sprawdź, czy potrafisz streścić akapit własnymi słowami
Technika 3: skanowanie pionowe
Skanowanie pionowe polega na przesuwaniu wzroku w dół kolumny zamiast wodzenia po każdej linijce. Przy wąskiej szpalcie, na przykład w aplikacji na telefonie, ma to sens, bo szerokość kolumny mieści się blisko zakresu jednej fiksacji. Przy pełnej szerokości strony w książce ta sama technika oznacza już, że pomijasz części zdań.
Dlatego traktuję ją jako narzędzie do przeglądania, a nie do czytania. Sprawdza się przy tekstach o przewidywalnej strukturze: raportach, notatkach ze spotkań, instrukcjach, artykułach informacyjnych zbudowanych z odwróconej piramidy. Przy prozie, wywodzie prawniczym albo tekście naukowym zostawia dziury, których nie zauważysz, dopóki ktoś nie zapyta o szczegół.
Techniki 4, 5 i 6: skimming, chunking i wypełniacze
Skimming to przejrzenie tekstu pod kątem struktury: nagłówki, pierwsze zdania akapitów, wyróżnienia, podpisy pod ilustracjami, wnioski. Scanning to szukanie konkretnej informacji, na przykład liczby albo nazwiska, z pominięciem reszty. Obie techniki są w praktyce decyzją o tym, czego nie przeczytasz, i to one dają największą oszczędność czasu w pracy biurowej.
Chunking, czyli obejmowanie wzrokiem grup słów zamiast pojedynczych wyrazów, mieści się w granicach fizjologii, o ile grupa nie przekracza zakresu jednej fiksacji. Realnie oznacza to dwa, czasem trzy krótkie słowa, a nie pół linijki. Świadome pomijanie wypełniaczy typu „że”, „który”, „w związku z tym” działa podobnie: tekst zostaje zrozumiały, bo te słowa niosą mało treści.
Technika 7: pre-czytanie i aplikacje RSVP
Pre-czytanie to pięć minut na spisy treści, nagłówki i podsumowanie, zanim zaczniesz czytać od początku. Brzmi banalnie, a zmienia najwięcej, bo pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy ten tekst w ogóle wymaga pełnej lektury, i podpowiada, które rozdziały wystarczy przejrzeć.
Aplikacje RSVP wyświetlają słowa pojedynczo w tym samym miejscu ekranu, więc oko nie musi wykonywać skoków. To realnie podnosi tempo: w badaniach przytaczanych w przeglądzie z 2016 roku czytanie w tym trybie osiągało około 1 171 słów na minutę wobec około 303 przy zwykłym tekście na stronie. Haczyk polega na tym, że przy takim tempie nie da się cofnąć do zdania, które trzeba przeczytać drugi raz, a przy dłuższych i trudniejszych tekstach właśnie te powroty odpowiadają za rozumienie.
Photoreading i inne drogie pomyłki
Photoreading, metoda opracowana przez Paula Scheele, obiecuje tempo rzędu 25 000 słów na minutę. Polega na wejściu w stan rozluźnienia i patrzeniu na każdą stronę przez sekundę lub dwie, bez czytania w zwykłym rozumieniu. Metodę sprawdzono w warunkach eksperymentalnych.
Danielle McNamara z Old Dominion University przygotowała dla NASA Ames Research Center raport datowany na 30 września 1999 roku (NASA Technical Reports Server, pozycja 20000011599). Porównano w nim czytanie zwykłe i photoreading, zarówno u osoby szkolonej, jak i u eksperta metody, na dwóch testach standaryzowanych i trzech przygotowanych na potrzeby badania. Żaden pomiar nie wykazał korzyści. Deklarowane ekstremalne tempo w ogóle się nie pojawiło, a u eksperta photoreading wydłużył czas pracy z tekstem i obniżył rozumienie.
Podobnie traktuję kursy sprzedające „poszerzanie pola widzenia” jako drogę do czytania akapitami. Skoro zakres jednej fiksacji obejmuje kilkanaście pozycji na prawo od punktu skupienia, obietnica objęcia wzrokiem całego akapitu opisuje coś, czego układ wzrokowy nie robi. Pieniądze na taki kurs lepiej wydać na dwie książki z dziedziny, w której chcesz się poruszać sprawniej, bo znajomość tematu przyspiesza czytanie bardziej niż każda technika.
Pięć błędów, które psują trening
- Ćwiczenie na tekstach, które nic nie znaczą. Trening ma sens na materiale, który i tak musisz przerobić
- Mierzenie samego tempa bez sprawdzania rozumienia. Wynik rośnie, wiedza nie
- Jedna technika do wszystkiego. Skanowanie pionowe przy umowie albo artykule naukowym gubi szczegóły, od których zależy sens
- Zwalczanie subwokalizacji przy trudnym materiale, czyli usuwanie mechanizmu, który akurat tam pomaga
- Czytanie w środowisku z powiadomieniami. Po każdej przerwie wracasz do początku akapitu i tracisz więcej, niż zyskałeś na tempie
Siedem technik w jednej tabeli
| Technika | Co realnie daje | Gdzie działa | Gdzie szkodzi |
|---|---|---|---|
| Ograniczenie subwokalizacji | Niewielkie przyspieszenie | Teksty proste i znane | Materiał trudny, do zapamiętania |
| Wskaźnik (palec, ołówek) | Mniej powrotów wzroku, równe tempo | Papier i dłuższe teksty | Praktycznie nie szkodzi |
| Skanowanie pionowe | Szybki przegląd całości | Wąskie szpalty, raporty, notatki | Proza, umowy, teksty naukowe |
| Skimming | Decyzja, co czytać w całości | Każdy tekst użytkowy | Gdy potrzebujesz szczegółu |
| Scanning | Znalezienie konkretnej danej | Dokumenty, tabele, raporty | Gdy liczy się całość wywodu |
| Chunking | Mniej fiksacji na linijkę | Krótkie grupy 2 do 3 słów | Przy próbie obejmowania linijek |
| Pre-czytanie | Największa oszczędność czasu | Książki, raporty, opracowania | Krótkie teksty, gdzie nie ma co przeglądać |
Dwa tygodnie treningu, które mają sens
Mierzyć trzeba oba parametry naraz, tempo i rozumienie. Sam wynik w słowach na minutę rośnie bardzo łatwo, wystarczy czytać mniej uważnie, więc bez kontrolnych pytań o treść mierzysz przewijanie strony.
- Dzień 1: zmierz punkt wyjścia. Przeczytaj artykuł na 1 500 słów z zegarkiem, potem odpowiedz na trzy pytania o treść, które ułożysz przed lekturą
- Dni 2 do 7: czytaj ze wskaźnikiem po 20 minut dziennie, na materiale, który i tak masz do przerobienia. Tempo o krok wyższe od komfortowego
- Dni 8 do 12: dorzuć pre-czytanie. Zanim zaczniesz dłuższy tekst, poświęć pięć minut na nagłówki, wyróżnienia i wnioski
- Dni 13 i 14: powtórz pomiar z dnia pierwszego na tekście o podobnej trudności i porównaj oba wyniki razem z odpowiedziami
Po dwóch tygodniach zwykle widać przyrost rzędu kilkunastu do kilkudziesięciu procent, w dużej mierze z ograniczenia powrotów wzroku i lepszego wyboru tego, co czytasz w całości. Jeśli rozumienie spada, to znak, że tempo zostało podkręcone ponad możliwości, a nie że trzeba ćwiczyć intensywniej.
Podsumowanie
Realny cel to poprawa w granicach kilkudziesięciu procent przy zachowanym rozumieniu, osiągnięta głównie przez lepszą selekcję tekstów i mniej powrotów wzroku. Wszystko powyżej tego pułapu, co obiecują kursy, rozbija się o sposób działania układu wzrokowego. W skrócie:
- Około 300 słów na minutę to granica wynikająca z mechaniki ruchów oka, nie z braku treningu
- Największą oszczędność daje decyzja, czego nie czytać w całości, czyli pre-czytanie, skimming i scanning
- Photoreading został sprawdzony w raporcie dla NASA z 1999 roku i nie dał żadnej przewagi, a u eksperta metody pogorszył rozumienie
Jeśli chcesz zmierzyć punkt wyjścia, przeczytaj dowolny artykuł z zegarkiem, policz słowa i odpowiedz sobie na trzy pytania o treść. Ten sam pomiar powtórzony po dwóch tygodniach ćwiczeń powie więcej niż deklaracje z reklamy kursu.
Ile czasu dziennie wystarczy na trening szybkiego czytania?
Dwadzieścia minut dziennie przez dwa tygodnie wystarczy, żeby zobaczyć, czy technika u ciebie działa. Warunek jest jeden: ćwicz na materiale, który i tak musisz przeczytać, a nie na tekstach treningowych. Po każdej sesji sprawdź rozumienie, odpowiadając na kilka pytań o treść, bo bez tego mierzysz wyłącznie tempo przewijania strony.
Czy szybkie czytanie obniża zrozumienie tekstu?
Powyżej pewnego tempa tak. Z przeglądu badań opublikowanego w 2016 roku w „Psychological Science in the Public Interest” wynika, że podwojenie czy potrojenie prędkości z 250 do 500 lub 750 słów na minutę przy zachowanym rozumieniu jest mało prawdopodobne. Umiarkowany przyrost, oparty na ograniczeniu powrotów wzroku i lepszym wyborze tekstów, nie odbija się na rozumieniu. Skokowy, obiecywany przez kursy, odbija się zawsze.
Jaka aplikacja do szybkiego czytania jest najlepsza dla początkujących?
Ważniejszy od marki jest mechanizm. Aplikacje typu RSVP wyświetlają słowa pojedynczo w stałym miejscu ekranu, dzięki czemu oko nie wykonuje skoków, i w badaniach pozwalały czytać około 1 171 słów na minutę wobec około 303 przy zwykłym tekście. Sprawdzają się przy krótkich i prostych treściach. Przy dłuższym materiale ich wadą jest brak możliwości cofnięcia się do zdania, które trzeba przeczytać drugi raz.
Czy photoreading naprawdę działa?
Nie. Metoda obiecuje tempo rzędu 25 000 słów na minutę przy patrzeniu na stronę przez sekundę lub dwie. Danielle McNamara sprawdziła ją w raporcie dla NASA Ames Research Center z 30 września 1999 roku (NASA Technical Reports Server, pozycja 20000011599), porównując czytanie zwykłe i photoreading u osoby szkolonej oraz u eksperta metody. Żaden pomiar nie wykazał korzyści, deklarowane tempo się nie pojawiło, a u eksperta metoda wydłużyła pracę z tekstem i obniżyła rozumienie.
Jak szybko czyta się naprawdę i jaki jest realny cel?
Sprawny czytelnik pisma alfabetycznego przerabia od 200 do 300 słów na minutę, a górna granica bierze się z czasu potrzebnego na ruchy gałek ocznych, nie z braku wprawy. Realnym celem jest poprawa w granicach kilkunastu do kilkudziesięciu procent, osiągnięta przez mniejszą liczbę powrotów wzroku i decyzję, czego nie czytać w całości. Liczby rzędu kilku tysięcy słów na minutę opisują przeglądanie tekstu, nie czytanie ze zrozumieniem.
